Madencilik ve tünel

Sorun

Yeraltında ve açık ocakta ana tehlike kayanın kendisi değil, kazı sonrası gerilme dağılımının değişmesidir. Yeni yüzeyin çevresinde gerilme yığılır; kütle süreksizliklerle bölünmüşse bloklar tavandan ve aynadan düşer, gerilme yüksek ve kaya gevrekse yüzey parçalanarak atılır. Tehdit altındaki şey ikisinde de aynıdır: personel, iş makinesi, nakliyat hattı ve üretim sürekliliği. Bir tavan göçüğü yalnız güvenlik olayı değil, o panonun kapanması demektir.

Öncü işaretler yüzeyde ve seste okunur: tavanda ve aynada yeni çatlaklar, bulon plakalarının gerilmesi ve gömülmesi, püskürtme betonda ağ şeklinde çatlama, ağ gözünde şişme, tavanda boş ses, süreksizliklerde taze parlaklık. Açık ocakta sarkan blok, bermde biriken malzeme ve rampa kenarında çatlak aynı ailedendir. Bu izlerin kayda geçirilmesi, destek sisteminin yeterliğini söyleyen tek dürüst veridir.

Nasıl karar veriyoruz

Ölçtüğümüz ve derlediğimiz veriler: kaya kütlesi sınıflandırması, süreksizlik takımlarının yönelimi ve aralığı, açıklık boyutu ve şekli, örtü kalınlığı ve gerilme düzeyi, su durumu, beklenen deformasyon, kaya patlaması potansiyeli, açık ocakta basamak yüksekliği ve ayna açısı, patlatma etkisi.

Kritik ayrım statik ile dinamik yükleme arasındadır: statikte ağdan beklenen blok ağırlığını taşımaktır, dinamikte kısa sürede gelen enerjiyi bulon başlığına aktarmadan yutmasıdır. Seçilecek ağ, bulon ve bağlantı detayı iki durumda ayrıdır.

Sistem ailesi

Yeraltı yüzey destekleme ağları için kaya düşmesi bariyerlerindeki gibi harmonize bir değerlendirme esası yoktur; performans, laboratuvar ve saha deney raporlarıyla gösterilir. Bu nedenle şartnamede ürün adı yerine ölçülebilir performans yazılmalıdır: delinmeye ve yüzeye paralel çekmeye karşı dayanım, deney düzeneği, enerji yutma. Püskürtme beton TS EN 14487 ve TS EN 14488 serileriyle, kaplamalar TS EN ISO 1461 ile tanımlanır.

Uygulama

Yeraltında iş sırası desteksiz alana girmeme ilkesine göre kurulur. Ayna ilerledikçe önce tarama ve gevşek parça indirme yapılır, sonra ağ makine ile açılarak tavana yaslanır, bulon delgisi ağ üzerinden yapılır ve plaka ağı kilitler. Ağın makineyle serilmesi, personelin desteklenmemiş alanda geçirdiği süreyi kısaltır; asıl kazanç budur.

Açık ocakta sıra şev işlerindekiyle aynıdır: temizlik, aplikasyon, delgi ve enjeksiyon, ağ serimi, plaka ve ön germe. Erişim basamak aynasında tecrübeli uzman personel ile halatlı erişim veya sepetli platformla sağlanır; patlatma ve montaj programları çakıştırılmaz. Kontrol noktaları: bulon delgi boyu ve açısı, enjeksiyon veya reçine kaydı, plaka oturması ve tork, ağ bindirmesi ve bağlantı sıklığı, püskürtme beton kalınlığı, patlatma sonrası hasar kontrolü.

Kabul ve bakım

Teslimde ölçülenler: bulon çekme deneyi sonuçları, as-built bulon planı ve aralık ölçümleri, ağ bindirme ve klips sıklığı, püskürtme beton kalınlık ve dayanım deneyleri, kaplama sınıfı belgeleri, ağ ve bulon için üretici deney raporları. Ocak koşullarında korozyon hızı yüksek olabildiği için kaplama seçimi ve beklenen servis ömrü kabul dosyasında yazılı olmalıdır; korozyon koruması seçimi, servis ömrü ve garanti.

Bakımda izlenenler: bulon plakalarının gömülmesi ve gerilmesi, ağda yırtık ve şişme, püskürtme betonda çatlak ve ayrılma, korozyon, patlatma sonrası gevşemeler. Deformasyonun sürdüğü kesimlerde nokta ölçümü veya izleme cihazı ile takip yapılır.

Sık sorulan

• Ağ mı, püskürtme beton mu? Bloklu ama sağlam tavanda ağ ve bulon yeterli olabilir; ufalanan yüzeyde ikisi birlikte gerekir. Karar kaya kütlesi sınıfı ve beklenen deformasyondan çıkar.
• Şartnameye hangi performans yazılmalı? Ürün adı değil, ölçülebilir dayanım değerleri ve deney yöntemi. Örnekler şartname bölümünde, gerekçe şartnamede marka yazmak sayfasında.
• Açık ocakta hendek mi, bariyer mi? Berm genişliği yeterliyse hendek ekonomiktir, değilse esnek bariyer devreye girer. Karşılaştırma hendek mi, bariyer mi sayfasında.