Yamacınızdan yola ya da yapıya taş düşüyorsa, bir şevi güvenli hâle getirmeniz gerekiyorsa ya da yolunuzu çığ tehdit ediyorsa, bu sayfa işi baştan sona sırasıyla izler: sorunu tanımak, ölçtürmek, çözümü ve boyutunu seçmek, maliyeti anlamak, firmayı seçmek, uygulama ve bakım.
56 sorunun her biri kısa bir cevapla başlar; ayrıntısı ve dayanağı kendi sayfasındadır. Cevaplar genel bilgidir; projeye özgü karar ölçüm ve hesapla verilir.
- 1. Sorunu tanıyın
- 2. Ölçtürün
- 3. Kaya düşmesi ve şev için çözümü seçin
- 4. Çığ için çözümü seçin
- 5. Boyutunu belirleyin
- 6. Maliyeti anlayın
- 7. Şartnameyi yazın, firmayı ve ürünü seçin
- 8. Uygulama
- 9. Teslimden sonra
Adım 1
Sorunu tanıyın
Kaya düşmesi, şev kayması ve çığ nedir, nerede olur, hangi işaretler tehlike demektir, kime bildirilir.
- Kaya düşmesi nedir, nasıl oluşur?
Kaya düşmesi, dik bir yamaçtan ya da yol yarmasından kopan kaya bloklarının serbest düşme, sıçrama ve yuvarlanmayla aşağı inmesidir; taş düşmesi de denir…
- Kaya düşmesi doğal afet mi, hangi afet türüdür?
Evet. Kaya düşmesi heyelan (kütle hareketi) ailesinden bir doğal afettir; 7269 sayılı Kanun'un 1. maddesinde deprem, su baskını, yer kayması ve çığ ile…
- Kaya düşmesi en çok nerede görülür?
Kaya düşmesi en çok dik yol ve demiryolu yarmalarında, dar vadilerden ve kıyıdan geçen yollarda, taş ocaklarında ve çatlaklı kaya yamaçlarının eteğinde…
- Kaya düşmesi ya da şev kayması riski nasıl anlaşılır?
Yol kenarında ve yamaç eteğinde biriken taze taşlar, kaya yüzünde açık renkli yeni kopma izleri, çatlakları açılmış ya da altı boşalmış bloklar, şevin üstünde…
- Çığ nedir, nasıl oluşur?
Çığ, eğimli bir yamaçta biriken kar kütlesinin kopup hızla aşağı kaymasıdır; çığ düşmesi de denir. Kar örtüsündeki zayıf bir katman yeni kar, rüzgârın taşıdığı…
- Yola ya da evime taş düşüyor: kime başvurmalıyım?
Can ya da mal tehlikesi varsa alanı boşaltın ve 112'yi arayın. Yoldaki düşmeyi yolun bağlı olduğu kuruma, yerleşim içindeki yamacı belediyeye ve AFAD il…
Adım 2
Ölçtürün
Karar ölçümle verilir: kim ölçer, sahada ne ölçülür, risk nasıl hesaplanır, etüt ne zaman gerekir.
- Kaya düşmesi ve şev sorunu için hangi uzmana başvurulur?
Sorunun ölçülmesi ve tanımı için jeoloji mühendisi, analiz ve tasarım için jeoteknik alanında çalışan mühendis, uygulama için bu sistemleri kuran eğitimli bir…
- Kaya düşmesi keşfinde sahada neler ölçülür?
Şev geometrisi, süreksizlik yönelimleri, blok boyut dağılımı, yüzey örtüsü ve su durumu ölçülür; eski blokların durduğu mesafe kaydedilir. Bu beş veri olmadan…
- Kaya düşmesi riski nasıl belirlenir?
Risk üç soruyla belirlenir: blok nereden kopabilir, düşerse nereye kadar ve hangi enerjiyle gider, yolunda ne var? Kaynak bölgesi ve blok boyutu sahada…
- Şev stabilite analizi nedir, nasıl yapılır?
Şev stabilite analizi, şevi kaydırmaya çalışan kuvvetleri kaya ya da zeminin direnciyle karşılaştırıp bir güvenlik katsayısı hesaplar. Kaya şevlerinde çatlak…
- Kaya bariyeri ya da çelik ağ için jeoteknik etüt gerekir mi?
Kaya düşmesi işlerinde tasarım öncelikle sahada yapılan ölçüme dayanır: çatlak takımları, blok boyutu ve yörünge. Bariyer temeli ve ankrajlar için zeminin türü…
Adım 3
Kaya düşmesi ve şev için çözümü seçin
Şev stabilizasyonu, çelik ağ, örtüleme ağı, enerji sönümleyici bariyer, kaya bulonu ve şev temizliği; aralarındaki seçim.
- Şev stabilizasyonu nedir, hangi yöntemlerle yapılır?
Şev stabilizasyonu, yol yarması ya da doğal yamaç gibi bir şevin kaymasını, dökülmesini ve kaya düşmesi üretmesini önleyen mühendislik uygulamalarıdır. Kaya ve…
- Kaya düşmesine karşı alınacak önlemler nelerdir?
Önlem üç yerde alınır: kaynakta blok kopmadan tutulur (şev temizliği, kaya bulonu, ankrajlı ağ), yolda yönlendirilir ya da yakalanır (örtüleme ağı, hendek…
- Çelik ağla şev koruması nedir, hangi sistemler kullanılır?
Çelik ağla şev koruması iki biçimde yapılır: ağ şeve serbest asılırsa (örtüleme ağı, drape) düşen taşı yüzeye yakın tutup eteğe indirir; bulon ve plakalarla…
- Örtüleme ağı (drape, tel perde) nedir, nasıl çalışır?
Örtüleme ağı, kaya şevinin tepesinden asılan ve yüzeye bastırılmadan serbest bırakılan çelik ağdır; İngilizcede drape, sahada tel perde de denir. Kopan taş ağ…
- Enerji sönümleyici kaya bariyeri nedir, nasıl çalışır?
Enerji sönümleyici bariyer, düşen kaya bloğunu çelik ağla yakalayıp enerjisini fren elemanlarının şekil değiştirmesiyle yutan esnek bir kaya bariyeridir; kaya…
- Kaya bulonu ve kaya ankrajı nedir, farkı ne?
Kaya bulonu, kayaya delinen deliğe yerleştirilip çimento enjeksiyonuyla sabitlenen çelik çubuktur; gevşek bir bloğu ya da çelik ağı sağlam kayaya bağlar. Kaya…
- Şev temizliği (kaya temizliği) nedir, nasıl yapılır?
Şev temizliği, yamaç yüzeyindeki gevşek taşların, askıdaki blokların, bitki ve molozun elle ve aletle kontrollü olarak indirilmesidir; ekip çoğu zaman halatla…
- Kaya düşmesine karşı bariyer mi, örtüleme ağı mı seçilir?
Blok yamaçtan kopup zıplayarak iniyorsa enerjiyi yutan esnek bariyer, blok yüzeyden ayrılıp yuvarlanarak düşüyorsa yüzeyi saran örtüleme ağı seçilir. Kararı…
- Şev yüzeyi ankrajlı ağla mı, serbest örtülemeyle mi kaplanmalı?
Yüzeyde kayması beklenen bir kütle varsa ağ ankrajlanır ve sistem yükü zemine aktarır; hesap beş tahkikten oluşur. Amaç yalnız düşen bloğu yavaşlatmaksa…
- Yakalama hendeği bariyerin yerini tutar mı?
Hendeğin sertifikalı bir enerji sınıfı yoktur; performansı genişlik, derinlik ve taban eğimiyle tanımlanır. Yeterli genişlik ve derinlik varsa bakımı en kolay…
- Kaya temizliği tek başına yeterli bir çözüm müdür?
Temizlik bir bakım işidir; kalıcı çözüm değildir. Yalnız o an gevşek olan blokları alır; kayanın ayrışmasını ve yeni blok kopmasını durdurmaz, yalnız…
- Esnek bariyer ile beton galeri arasında nasıl seçim yapılır?
Esnek bariyer, sertifikalı enerji sınırının altındaki tekil çarpmalar için daha hafif ve hızlı kurulan çözümdür. Blok kütlesi ya da düşme yüksekliği…
- Yüksek mukavemetli çelik tel ağ ile altıgen tel ağ arasındaki fark nedir?
1.770 N/mm² telli yüksek mukavemetli ağ 150–360 kN/m, 450 N/mm² altıgen çift bükümlü ağ 55–65 kN/m çekme dayanımı verir; yüksek mukavemetli ağ aynı dayanımı…
Adım 4
Çığ için çözümü seçin
Çığın başladığı yamaçta kalıcı önlem, iniş yolunda ve yolda koruma, erken uyarı.
- Çığa karşı alınacak önlemler nelerdir? Çığ önleme yöntemleri
Çığ önlemi üç yerde alınır: başlangıç bölgesinde kar örtüsü çığ önleme bariyerleri ve ağaçlandırmayla yerinde tutulur; iniş yolunda çığ setlerle yönlendirilir…
- Çığ önleme bariyeri (kar ağı) nedir, nasıl çalışır?
Çığ önleme bariyeri, çığın başladığı dik yamaçlara sıralar hâlinde kurulan ve kar örtüsünü yerinde tutan çelik yapıdır; esnek olanlarına kar ağı denir. Karın…
- Çığ erken uyarı sistemi nasıl çalışır?
Çığ erken uyarı iki biçimde çalışır: kar, hava ve kar örtüsü ölçümleriyle bölgesel çığ tehlikesi tahmin edilip uyarı yayımlanır; çığ algılama sistemleri ise…
Adım 5
Boyutunu belirleyin
Bariyerin enerji sınıfı, yüksekliği ve yeri; tasarım bloğu ve deprem etkisi.
- Kaya bariyerinin enerji sınıfı nasıl belirlenir?
Tasarım bloğunun kütlesi ve çarpma hızından kinetik enerji (E = ½ m v²) bulunur, ONR 24810 katsayısıyla (1,00; 1,05 ya da 1,15) çarpılır ve bu değerin…
- SEL ve MEL nedir, aralarındaki fark nedir?
MEL, bariyerin tek bir çarpmada karşıladığı azami enerji seviyesidir; sonrasında sistem onarılır. SEL ise ardışık iki çarpmayla, arada bakım yapılmadan sınanan…
- Tasarım bloğu nasıl seçilir?
Tasarım bloğu, sahada ölçülen blok boyut dağılımının üst kuyruğundan seçilir: en büyük gözlenen blok MEL, yani azami enerji için; sık gözlenen blok SEL, yani…
- Bariyer yüksekliği nasıl seçilir?
Yükseklik, bariyer ekseninde beklenen sıçrama yüksekliğine göre seçilir; enerji hesabından çıkmaz. ONR 24810 karakteristik sıçrama yüksekliğini simülasyon…
- Bariyer yamacın neresine yerleştirilir?
Bariyer, korunacak yapıya yakın değil, bloğun enerjisinin düştüğü ve zeminin ankraj tutabildiği yere kurulur. Yukarı taşımak enerjiyi düşürür ama erişimi ve…
- Deprem yükü kaya düşmesi ve şev tasarımına nasıl girer?
Deprem, hem blok kopmasını tetikleyen olay olarak hem de şev stabilitesi hesabında yatay ivme katsayısı olarak girer: TBDY 2018 Denklem 16.31 ile k_h = 0,2 ·…
Adım 6
Maliyeti anlayın
Fiyatı ne belirler, teklif için hangi bilgi gerekir, metraj ve birim fiyat pozu.
- Şev stabilizasyonu maliyetini ne belirler?
Maliyeti en çok beş şey belirler: sorunun derinliği ve alanı, erişim (makineyle mi, halatla mı), bulon ya da ankraj boyu ve adedi, seçilen sistem ve kaplama…
- Kaya bariyeri fiyatını ne belirler?
Kaya bariyeri fiyatını en çok enerji sınıfı (kJ), bariyer yüksekliği, hat uzunluğu, ankraj ve temel koşulları ile erişim belirler. Aynı enerji sınıfında bile…
- Çelik ağ fiyatı ve birim fiyatı neye göre değişir?
Çelik ağın fiyatını ağ türü (altıgen, yüksek mukavemetli, halka), tel dayanımı ve çapı, kaplama sınıfı ve miktar belirler. Uygulanmış birim fiyatta ise bulon…
- Teklif alabilmek için hangi veriler gerekir?
Yerin koordinatı, şev yüksekliği ve eğimi, korunacak varlık, gözlenen blok boyutu ve varsa fotoğraf ile önceki olay kayıtları yeterlidir. Bu verilerle ön…
- Kaya düşmesi ve şev koruma işlerinde metraj nasıl yapılır?
Bariyer hat uzunluğu metre, ağ ve örtüleme kaplanan yüzey alanı metrekare, ankraj ve bağlantı elemanları adet üzerinden ölçülür. Bindirme, fire ve geri sıçrama…
- Çelik ağla şev koruması ve kaya düşmesi işlerinin pozları nelerdir? KGM, KTB, DSİ, İller Bankası
Karayolları'nda çelik ağla şev koruması KGM/52.021/K (m²), tepe ankrajı KGM/52.022/K ve topuk-yüzey ankrajı KGM/52.023/K (adet) ile ödenir. DSİ'de kaya bulonu…
Adım 7
Şartnameyi yazın, firmayı ve ürünü seçin
Doğru şartname, dayanak standartlar, belgeli ürün ve doğru firma.
- Kaya düşmesi ve şev koruma teknik şartnamesi nasıl hazırlanır?
İyi bir şartname ürünü değil performansı tanımlar: tasarım esasını (risk analizi, tasarım bloğu, enerji ya da yük), sistemin belgesini (ETA, performans…
- Kaya düşmesi ve şev korumada hangi standartlar, kılavuzlar ve yönetmelikler esas alınır?
Ürün performansı Avrupa Değerlendirme Belgeleriyle (EAD 340059 bariyer, EAD 230025 ankrajlı ağ), tasarım Eurocode 7 ile, ankraj ve bulon uygulaması EN 1537 ve…
- Kaya düşmesi ve şev koruma firması nasıl seçilir?
Sahaya gelip ölçen, önerisini ölçüme ve hesaba dayandıran, ürününün belgesini (ETA ve performans beyanı) sunan, ankraj deneyini taahhüt eden, işi eğitimli…
- EAD 340059 nedir, ETAG 027 ile farkı nedir?
ETAG 027, esnek kaya düşmesi bariyerlerinin Avrupa teknik onay kılavuzuydu (Nisan 2013). Yerini, aynı 1:1 ölçekli çarpma deneyi esasını koruyan, ancak yanal…
- Bariyerde CE işareti ve performans beyanı neden istenir?
CE işareti ürünün ilgili teknik değerlendirme kapsamında belgelendiğini, performans beyanı ise hangi enerji seviyelerini ve yüksekliği sağladığını gösterir…
- Şartnamede marka yazmak yerine ne yazılır?
Marka yerine ölçülebilir performans yazılır: enerji seviyeleri, nominal yükseklik, çarpma sonrası kalan yükseklik kategorisi, azami uzama, tel çekme dayanımı…
Adım 8
Uygulama
Kurulum aşamaları, süre, zor erişim, kış koşulları ve kabul deneyi.
- Şev stabilizasyonu nasıl yapılır? Aşamalar
Şev stabilizasyonu altı aşamada yapılır: keşif ve ölçüm, analiz ve tasarım, şev temizliği ve erişimin kurulması, delgi ve bulon ya da ankraj, ağın bağlanıp…
- Kaya bariyeri nasıl kurulur? Montaj aşamaları
Kaya bariyeri üreticinin montaj kılavuzuna göre kurulur: hat aplike edilir, dikme ve halat ankrajları delinip enjekte edilir, dikmeler dikilir, taşıyıcı…
- Bir bariyer hattının montajı ne kadar sürer?
Belirleyici kalem çoğu zaman ankraj delgisidir, ağ montajı değil; takvim hat uzunluğuyla değil ankraj adedi ve erişimle yazılır. Teklif aşamasında verilen…
- Zor erişimli şevlerde montaj nasıl yapılır?
İskele ve platform kurulamayan yüzeylerde iş, tecrübeli uzman personel tarafından halatlı erişim yöntemiyle yürütülür; malzeme yüksek kesimlere vinç ya da…
- Kış şartlarında bariyer ve ağ uygulaması yapılır mı?
Delgi ve montaj kış aylarında da yapılabilir; sınırı sıcaklık değil, buzlanma, kar örtüsü ve rüzgâr gibi güvenlik koşulları belirler. Püskürtme betonda…
- Ankraj çekme deneyi kaç adet ve hangi yükte yapılır?
Ön germeli enjeksiyonlu zemin ankrajlarının tamamı kilitleme öncesinde deneye tabi tutulur; deney yöntemi ve kabul ölçütleri TS EN ISO 22477-5 kapsamındadır…
Adım 9
Teslimden sonra
Bakım, çarpma sonrası kontrol, servis ömrü, korozyon ve izleme.
- Bariyer bakımı ne sıklıkla yapılır?
Yaygın uygulama yılda en az bir görsel kontrol ve her önemli olaydan sonra ek kontroldür; sıklık, olay yoğunluğuna ve ortamın aşındırıcılığına göre projede…
- Bariyere kaya çarptıktan sonra ne yapılır?
Önce hat güvenliğe alınır ve olay kaydedilir; sonra ağdaki blok boşaltılır, sönümleyiciler, halatlar ve ankrajlar kontrol edilerek hasarlı parçalar özdeş…
- Kaya bariyerinin servis ömrü ve garantisi nasıl tanımlanır?
EAD 340059-00-0106 kullanım ömrünü çarpma olmaksızın ve korozivite kategorisine bağlı verir: C2 ortamında yirmi beş yıl, C3 ve C4 ortamında on yıl. Ömür bu…
- Korozyon koruması nasıl seçilir?
Korozyon koruması, TS EN ISO 9223 korozivite kategorisiyle tanımlanan ortam aşındırıcılığına ve hedef kullanım ömrüne göre seçilir. Direk ve taban plakalarında…
- Bariyer ve şev izleme sistemi ne işe yarar?
İzleme, olay olduğunda haber verir ve bakım ekibini yönlendirir; ayrıca hareketin hızlandığı durumda erken uyarı sağlar. Koruma yapısının yerini tutmaz, onun…
Yamacınız için
Yamacın birkaç fotoğrafını ve konumunu gönderin. İlk değerlendirmeyi ölçüme dayandırarak yaparız; gerekiyorsa sahaya gelir, ölçer ve çözümü hesabıyla öneririz.