Çevresel ürün beyanı nedir, hangi modülleri kapsar, iki ürün ne zaman karşılaştırılabilir. Paslanmaz ağ hücreleriyle kıyı koruma örneği ve şartnameye yazılacak madde.
Karbon ayak izi artık ihale dosyasına giriyor. Girdiği yerde de aynı sorun çıkıyor: herkes düşük olduğunu söylüyor, kimse hangi sınırlar içinde ölçüldüğünü yazmıyor. Bu yazı, bir sayının ne zaman karşılaştırılabilir olduğunu anlatır.
Beyan nedir, ne değildir
Çevresel ürün beyanı, kısaca EPD, bir ürünün yaşam döngüsü boyunca çevresel etkisini bağımsız doğrulamayla ilan eden belgedir. Üçüncü tip beyan olarak geçer; kuralları ISO 14025 ve yapı ürünleri için EN 15804 belirler.
Belgenin gövdesinde modüller vardır. A1 ile A3 arası ürün aşamasıdır: hammadde, taşıma, imalat. C grubu ömür sonudur: sökme, taşıma, atık işleme, bertaraf. D ise geri kazanım potansiyelidir ve eksi işaretli çıkar, çünkü geri dönüşen çelik yeni üretimin yerine geçer.
Bir sayı, hangi modülleri kapsadığı yazılmadan anlamsızdır. "Şu ağın karbon ayak izi üç" cümlesi eksiktir. A1 ile A3 arası mı, D dâhil mi, kilogram başına mı metrekare başına mı?
Beyan edilen birim her şeyi değiştirir
Bir örnek. Paslanmaz telden üretilen bir yüksek mukavemetli ağın yayımlanmış beyanında metrekarede 1,10 kilogram çelik bulunuyor. Aynı belgede ürün aşaması için metrekare başına 5,87 kilogram karbondioksit eşdeğeri veriliyor, kilogram başına ise 5,34. Ömür sonu üç kalem birlikte metrekarede 0,11 civarında kalıyor. Geri kazanım potansiyeli eksi 0,78.
Bu sayılar birbirinin yerine geçmez. Kilogram başına değeri metrekare başına değerle karşılaştırmak, iki ürünü kütle farkı kadar yanlış sıralar. Metrekare başına sayı ise çeliğin kütlesine doğrudan bağlıdır; aynı dayanımı daha az çelikle veren ağ, hesabı burada kazanır.
Kaynak: yüksek mukavemetli zincir örgü için ISO 14025 ve EN 15804 kapsamında hazırlanmış, bağımsız doğrulanmış üçüncü tip beyan; kayıt numarası EPD-IES-0017360. Bu sayılar o ürünün beyanına aittir, başka ürüne taşınmaz.
Kıyı korumada durum
Kıyıda iki şey aynı anda çalışır: dalga enerjisi ve tuz. Klasik çözümde taş tek tek durur, dalga her taşa ayrı ayrı yüklenir ve zamanla yerinden oynatır. Ağ hücreli çözümde taş, paslanmaz yüksek mukavemetli telden örülmüş hücrelerin içine hapsedilir; hidrolik kuvvet artık tek taşa değil, bütün örtüye etki eder. Deniz suyuna dayanıklı 1.4462 kalite çelik, tuzlu ortamda ömrü belirleyen seçimdir.
Karbon tarafında iki kaldıraç vardır. Birincisi dolgu taşının yerel olması, yani nakliye mesafesinin kısalması. İkincisi çelik kütlesinin düşük kalması. Üçüncü bir kalem daha var: sistem sökülürse çelik geri dönüşüme girer ve beyanın D modülünde eksi olarak görünür.
Buradan bir yüzde çıkarmıyoruz. "Klasik yönteme göre şu kadar az" biçiminde bir cümle, ancak iki tarafın da beyanı aynı modüller ve aynı birimle karşılaştırıldığında yazılabilir. Projeye özel hesap yapılmadan bu oran verilmez.
Artık tek üretici değil
Birkaç yıl önce yüksek mukavemetli ağ tarafında yayımlanmış beyanı olan tek üretici vardı. Bugün durum değişti; birden çok üretici kendi beyanını yayımladı. Bu iyi bir gelişme, çünkü karşılaştırma ancak herkesin belgesi olduğunda mümkün olur.
Sonuç, iddianın değerini düşürüyor. "Beyanı olan tek firma" cümlesi artık bir üstünlük değil. Doğru soru şu: belgeniz var mı, hangi modülleri kapsıyor, beyan edilen birim nedir, kayıt numarası kaç, kim doğruladı.
Şartnameye tek madde yeter
Teklif edilen ağ ve bağlantı elemanları için ISO 14025 ve EN 15804 kapsamında hazırlanmış, bağımsız doğrulanmış çevresel ürün beyanı sunulacaktır. Beyanda ürün aşaması A1 ile A3 arası ve ömür sonu C1 ile C4 arası değerler, ayrıca D modülü, metrekare başına ve kilogram başına ayrı ayrı verilecektir. Beyanın kayıt numarası ve doğrulayan kuruluş belirtilecektir. Karşılaştırma yalnız aynı modüller ve aynı beyan birimi üzerinden yapılacaktır.
Bu tek madde, pazarlama cümlelerini dosyanın dışında bırakır. Geriye ölçülmüş sayı kalır.
Kaynaklar
- ISO 14025, Çevresel etiketler ve beyanlar, üçüncü tip çevresel beyanlar.
- EN 15804:2012+A2:2019/AC:2021, Yapı işlerinin sürdürülebilirliği, yapı ürünleri için temel kurallar.
- Yüksek mukavemetli zincir örgü için yayımlanmış üçüncü tip beyan, kayıt numarası EPD-IES-0017360; ürün aşaması ve ömür sonu değerleri üretici föyünden.
- Deniz suyu ortamı için paslanmaz çelik kalite tanımı: 1.4462.