Esnek kaya düşmesi bariyeri düşen bloğu ağ, halat ve fren elemanlarıyla biçim değiştirerek durdurur. Sınıf, 1:1 ölçekli çarpma deneyiyle belgelenir (EAD 340059-00-0106; öncülü ETAG 027); seçim ölçülen enerjiye, sıçrama yüksekliğine ve yer kısıtına göre yapılır. Kaya tutucu bariyer, kaya koruma bariyeri, dinamik ya da esnek bariyer adlarıyla da anılır.
Ne yapar
Esnek kaya düşmesi bariyeri, yamaçtan kopan bloğu yakalama hattında durdurur. Enerji, ağın ve taşıyıcı halatların biçim değiştirmesiyle ve fren elemanlarının kontrollü uzamasıyla yutulur; direkler ağı taşır, kuvvet ankrajlarla zemine iner. Rijit yapılardan (beton galeri, sedde) farkı, aynı enerjiyi çok daha az kütleyle ve dar yerde karşılamasıdır.
Bir bariyer iki sayıyla tanımlanır: durdurabildiği enerji (kJ) ve çarpma sonrası ağın bloğu tutmaya devam edeceği yükseklik. İkisi de deneyle belgelenir; katalog cümlesiyle değil.
Sınıflar: MEL ve SEL
EAD 340059-00-0106 (öncülü ETAG 027) bariyeri 1:1 ölçekli çarpma deneyiyle sınıflandırır; blok yörüngesi düşey ya da eğik olabilir, deney düzeni ürün belgesinde yazar. MEL (azami enerji seviyesi) tek çarpmada durdurulan enerji; SEL (hizmet enerji seviyesi) ardışık iki çarpmada, arada onarım yapılmadan durdurulan enerjidir. EAD 340059 Tablo 2'ye göre MEL, SEL'in en az üç katıdır (MEL ≥ 3 × SEL); bir sistemin MEL ve SEL değerleri performans beyanından okunur.
| Sınıf | SEL (kJ) | MEL (kJ) |
|---|---|---|
| 0 | deney istenmez | 100 |
| 1 | 85 | 250 |
| 2 | 170 | 500 |
| 3 | 330 | 1.000 |
| 4 | 500 | 1.500 |
| 5 | 660 | 2.000 |
| 6 | 1.000 | 3.000 |
| 7 | 1.500 | 4.500 |
| 8 | > 1.500 | > 4.500 (açık uçlu; gerçek değer belgede) |
MEL deneyinden sonra kalan yükseklik üç kategoride beyan edilir: A ≥ %50, B %30–50, C ≤ %30 (nominal yüksekliğe göre). SEL deneyinde ilk çarpmadan sonra, blok çıkarılmadan kalan yükseklik nominal yüksekliğin en az %70'i olmak zorundadır. Bu sayılar sistemin Avrupa Teknik Değerlendirmesinde (ETA) ve performans beyanında (DoP) yazar; teklifte de aynı belgeye atıf yapılır.
Aileler
| Aile | Enerji aralığı | Nerede | Sayfa |
|---|---|---|---|
| GBE | 100 – 5.000 kJ belgeli tipler (GBE-100A-R … GBE-5000A V2); tutma halatlı ve halatsız | Yol yarmaları, yerleşim üstü yamaçlar; uzama için yer olan hatlar | GBE bariyerleri |
| RXE | 500 – 12.500 kJ belgeli tipler (RXE-500 – RXE-12500 V2) | Yüksek enerji, dar yerleşim, altyapıya yakın hat | RXE bariyerleri |
Her iki aile de Geobrugg AG ürünüdür. Ağ paneli olarak halka ağ (ROCCO) ya da yüksek mukavemetli örgü ağ (TECCO) kullanılır; hangisinin geldiği sistem tipine göre belgede yazar.
Seçim: dört girdi
| Girdi | Nereden gelir | Neyi belirler |
|---|---|---|
| Tasarım enerjisi | Blok kütlesi ve çarpma hızından kinetik enerji (E = ½·m·v²; dönme enerjisi ayrıca), yörünge analizi, güvenlik katsayısı (ONR 24810: 1,00 / 1,05 / 1,15) | Sınıf (MEL/γ ≥ tasarım enerjisi γ·E, yani MEL ≥ γ²·E; sık olay kesimlerinde SEL ayrıca kontrol edilir) |
| Sıçrama yüksekliği | Yörünge analizinin %95 fraktili, arazi pürüzlülüğü | Nominal bariyer yüksekliği |
| Yer kısıtı | Hat ile korunan yapı arasındaki mesafe | İzin verilen azami uzama; RXE gibi düşük uzamalı tip gerekip gerekmediği |
| Zemin | Ankraj zemini, kaya kalitesi | Ankraj tipi ve boyu; çekme deneyi programı |
Bu girdiler sahada ölçülür; enerji sınıfı ön hesabı ilk mertebeyi verir, kesin sınıf yörünge analiziyle çıkar. Şartnameye yazılacak maddeler bariyer şartnamesi sayfasında hazırdır.
Bariyeriniz gerçekten sertifikalı mı? Kontrol listesi
Kaya düşmesi bariyeri Avrupa'da parça parça değil, kit olarak belgelenir: ağ, halatlar, fren elemanları, direkler ve bağlantılar birlikte tam ölçekli deneyden geçer; Avrupa Teknik Değerlendirmesi (ETA), ETAG 027'nin yerini alan EAD 340059-00-0106'ya göre bu bütüne verilir. ETA almak üretici için isteğe bağlıdır; ETA'sı olmayan bir bariyerin performans beyanı ve CE işareti olmaz, yani belgeli bir kit değildir. Kitin bir parçası başka bir ürünle değiştirilirse sahadaki sistem artık belgelenen sistem değildir. Aşağıdaki kontrolleri teklif aşamasında, teslimde ve bakımda kendiniz yapabilirsiniz; hepsi satıcıdan isteyebileceğiniz belgeler ve herkese açık kayıtlarla yapılır.
| Kontrol | Nereye bakılır | Görmeniz gereken |
|---|---|---|
| Performans beyanı (DoP) var mı | Satıcıdan isteyin. ETA'sı olan bir kitte beyanın kâğıt ya da elektronik kopyasının verilmesi zorunludur (AB 305/2011 sayılı Tüzük md. 7; Türkiye'de Yapı Malzemeleri Yönetmeliği md. 9); beyan üreticinin sitesinde de yayımlanabilir, Türkiye'de Türkçe düzenlenir | DoP'deki ürün tipi kodu teklif ve irsaliyedeki ürünü ETA'daki ticari adla açıkça ilişkilendiriyor (satış adı ile ETA'daki ad farklı olabilir); enerji sınıfı, MEL, SEL ve kalan yükseklik kategorisi yazar |
| ETA numarası gerçek mi | DoP'deki ETA numarasını EOTA'nın herkese açık listesinde arayın (eota.eu/etassessments); "ETA-25/0896" ve "25/0896" gibi iki yazımı da deneyin | Numara listede var; oradaki ürün adı ve ETA sahibi DoP'dekiyle aynı ya da aradaki bağ (unvan değişikliği, grup şirketi) belgeyle açıklanıyor |
| Sertifika ve onaylanmış kuruluş | DoP'deki performans değişmezliği sertifikasının numarası (ör. 1301-CPR-… ya da eski numaralandırmayla 1301-CPD-…) ve onaylanmış kuruluşun adı ve numarası | Numara ve kuruluş yazılı. Numarada "CPD" geçmesi tek başına belgenin eski ya da geçersiz olduğunu göstermez; geçerliliği üreticiden ya da onaylanmış kuruluştan yazılı teyit edin, ETA'nın güncelliğine EOTA listesinden bakın |
| Enerji rakamla mı yazılmış | DoP ve teklif | MEL kJ olarak yazılı; SEL de yazılı (bazen alt sınır olarak, ör. "> 2.667 kJ"; yalnız sınıf 0'da, yani 250 kJ altındaki sistemlerde SEL tanımlı değildir). "Sınıf 8" tek başına yetmez: bu sınıf 4.500 kJ'nin üstündeki bütün sistemleri kapsar |
| Yükseklik belge kapsamında mı | ETA belgesinde yazan yükseklik aralığı; teknik föyde "standart yükseklikler" değil, "ETA'ya göre belgeli yükseklik" satırı | Kurulacak yükseklik bu aralıkta. EAD 340059'a göre aralık deney yüksekliğinden en çok 1 m (4 m altındaki sistemlerde 0,5 m) yukarı çıkar; dışındaki yükseklik ETA kapsamında değildir |
| Montaj kılavuzu ve sistem çizimi verildi mi | Satıcıdan isteyin; yönetmelik ürünün kullanım ve güvenlik talimatlarıyla birlikte verilmesini ister (305/2011 md. 11(6); Türkiye'de md. 13(6), Türkçe) | Belgelenen performans yalnız üreticinin kılavuzuna göre kurulumda geçerlidir: direk aralığı, fren elemanlarının sayısı ve yeri, ankraj tipi ve kuvvetleri bu çizime uyar |
Sahada malzeme kontrolü. Kitte yalnız ETA sahibinin ETA'da ve montaj kılavuzunda tanımladığı parçalar kullanılmalıdır; bunların bir kısmı (ör. halat ya da kilit) ETA sahibinin tedarikçilerinden gelebilir. Ağ tipi (halka ağda halka çapı ve tel sarım sayısı), halat çapları, fren elemanlarının sayısı ve yeri kılavuzun parça listesiyle karşılaştırılır. Kiti başka bir bariyer üreticisinin ağı ya da freniyle tamamlamak, marka ne olursa olsun kiti belgesiz bırakır; örneğin Geobrugg'un teknik föyleri de orijinal parça kullanılmamasını koruma düzeyini düşürebilecek etkenler arasında sayar. ETA'da kit dışında sayılan ankraj çubuğu gibi elemanlar yerelde tedarik edilebilir; bunlar üreticinin verdiği ankraj kuvvetlerine göre boyutlandırılır ve çekme deneyiyle kanıtlanır. CE işareti ürünün üzerinde ya da ürüne bağlı etikette, bu mümkün değilse ambalajda ya da ürünle gelen belgelerde bulunur; yanında işaretin ilk konduğu yıl, üretici, ürün tipi kodu, DoP numarası, beyan edilen sınıf, EAD numarası ve onaylanmış kuruluş numarası yazar. Her parçanın ayrı üretici işareti taşıması zorunlu değildir. Galvaniz kaplama tel ve ağda TS EN 10244-2'ye, halatta TS EN 10264-2 ve TS EN 10244-2'ye, direk ve taban plakalarında TS EN ISO 1461'e göre istenir; kaplama türü ve kütlesi ETA'da yazar ve malzeme belgeleriyle karşılaştırılır.
Dikkat edilmesi gereken işaretler:
- Performans beyanı ve ETA numarası yerine yalnız "deney raporu", "test sertifikası" ya da "ETAG 027'ye uygundur" yazısı veriliyor.
- DoP'deki ETA numarası EOTA listesinde iki yazımla da bulunamıyor ya da orada farklı bir firma yazıyor ve satıcı aradaki bağı belgeyle açıklamıyor.
- DoP'deki ürün tipi kodu teklif edilen üründen farklı; ya da tarihi veya numaraları elle düzeltilmiş, sayfası eksik ya da okunaksız bir kopya veriliyor (bu durumda belgeyi doğrudan üreticiden isteyin).
- Montaj kılavuzu ve sistem çizimi verilmiyor.
- Teklif, kitin tek tek parçaları (ağ, halat, fren elemanı) için "eşdeğer" malzeme öneriyor. Başka bir üreticinin kendi ETA'sı olan kiti bütün olarak eşdeğer olabilir; parça düzeyinde eşdeğerlik ise kiti belgesiz bırakır.
- Enerji yalnız sınıf olarak yazılmış; MEL rakamı (sınıf 0 dışında SEL de) yok.
Bu işaretlerden biri tek başına kötü niyet kanıtı değildir: belgeler geç gelebilir, EOTA listesi yeni ETA'ları gecikmeli gösterebilir. Ama teslimden önce yazılı açıklama istenmelidir. Bu kontroller Geobrugg dahil her üreticinin sistemi için aynıdır; incelemeyi o üreticinin ETA'sına ve montaj kılavuzuna göre yaparız. Bu kontrolleri, belgeleri ve sahadaki kurulumu sizin yerinize incelememizi isterseniz kaya düşmesi bariyeri izleme sayfasına, şartname metniniz için şartname denetçisine bakın.
Montaj ve bakım
Direk taban plakaları ve ankrajlar hat işaretlemesine göre yerleştirilir; taşıyıcı halatlar, fren elemanları ve ağ paneller üreticinin montaj kılavuzuna göre kurulur; klemens sayısı ve torku kabul kontrolünde madde madde bakılır. Kurulan hatta künye plakası bırakılır: sistem tipi, sınıf, montaj tarihi ve sıradaki kontrol tek adreste görünür. Çarpma sonrası ne yapılacağı kontrol, bakım ve ömür yönetimi sayfasında yazılıdır.
Kaynaklar: EAD 340059-00-0106 Tablo 2 (öncülü ETAG 027, EOTA, Nisan 2013); Geobrugg AG RXE broşürü EN.170808 ve güncel RXE performans beyanları; ONR 24810.
Sık sorulanlar
Kaya bariyerinin enerji sınıfı nasıl belirlenir?
Tasarım bloğunun kütlesi ve çarpma hızından kinetik enerji bulunur, güvenlik katsayısıyla çarpılır ve bu değerin üstündeki en küçük belgeli MEL kademesi seçilir. Hız, yörünge analizinden ya da enerji hattı yaklaşımından gelir; katalogdan değil. Tam cevap
Bariyer mi, örtüleme ağı mı seçilir?
Blok yamaçtan kopup zıplayarak iniyorsa enerjiyi yutan esnek bariyer, blok yüzeyden ayrılıp yuvarlanarak düşüyorsa yüzeyi saran örtüleme ağı seçilir. Kararı sıçrama yüksekliği ile kopma bölgesinin yeri belirler, bütçe değil. Tam cevap
Bariyer yüksekliği nasıl seçilir?
Yükseklik, bariyer ekseninde beklenen sıçrama yüksekliğine göre seçilir; enerji hesabından çıkmaz. Sıçrama yüksekliği yörünge analizinden gelir ve sahadaki çarpma izleriyle doğrulanır. Tam cevap
Bariyer yamacın neresine kurulur?
Bariyer, korunacak yapıya yakın değil, bloğun enerjisinin düştüğü ve zeminin ankraj tutabildiği yere kurulur. Yukarı taşımak enerjiyi düşürür ama erişimi ve maliyeti artırır. Tam cevap
Bariyere kaya çarptıktan sonra ne yapılır?
Önce hat güvenliğe alınır ve olay kaydedilir; sonra ağdaki blok boşaltılır, sönümleyiciler, halatlar ve ankrajlar kontrol edilerek hasarlı parçalar özdeş yenileriyle değiştirilir. Sistem üreticinin tanımladığı sırayla yeniden gerdirilir. Tam cevap
Kaya bariyeri maliyetini ne belirler?
Fiyatı belirleyen yedi şey vardır: enerji sınıfı (kJ), bariyer yüksekliği, hat uzunluğu, şevin erişilebilirliği (yol, halatla erişim ya da helikopter), zemin cinsine göre ankraj boyu ve delgi metrajı, hat güzergâhındaki şev temizliği ve nakliye. Aynı hat, bir sınıf yukarı çıktığında direk ve ankraj da büyür; bu yüzden sınıfı ölçüm belirler, tahmin değil. Metraj kuralları ayrı bir cevapta yazılıdır. Tam cevap