Şev koruma ağı nasıl seçilir? Tel kalınlığı mı, dayanım mı, göz şekli mi?

Aşağıdaki her adımda önce yanlışı, sonra eksiği, en sonda doğrusunu yazdık. Sayıların kaynağı, arşivimizdeki şartnamelerin tek tek okunmasıdır: şartnamelerde en sık eksikler.

1. Ağ ne iş yapacak?

• Yanlış: Ağ, "yamaca çelik ağ" diye tek kalem yazılır; ağın serbest mi serileceği, ankrajla mı gerileceği belirtilmez.
• Eksik: Yamaçta neyin önleneceği: yüzeydeki blokların harekete geçmesi mi, ayrışmış katmanın kayması mı, kopan parçanın yola inmesi mi?
• Doğru: Ağın işi yazılır. Serbest örtülemede ağ kopan parçayı durdurmaz, topuğa yönlendirir. Ankrajlı ağda ağ bulon ya da çivilerle ve plakalarla yamaca bastırılıp gerilir ve yüzeydeki hareketi önler. Düşen bloğu durduran ağ ise bir bariyerin ya da deneyden geçmiş bir sistemin parçasıdır; tek başına seçilmez.

2. Fiziksel özellik mi, işlev özelliği mi?

• Yanlış: Ağ yalnız tel çapı ve göz ölçüsüyle tarif edilir. İncelediğimiz 21 ağ işinin şartnamelerinde ağ çoğunlukla böyle tarif ediliyor; ağın çekme dayanımı (kN/m) yalnız 9'unda isteniyor.
• Eksik: Ağın işini gösteren ölçülmüş dirençler ve bunlarla yapılan boyutlandırma hesabı. Hesap 21 işin 10'unda isteniyor.
• Doğru: Önce işlev değerleri yazılır; tel çapı ve göz ölçüsü, bu değerleri sağlayan ürünün sonucudur.

Yüksek mukavemetli ağda bu değerler EAD 230025'e göre verilen Avrupa Teknik Değerlendirmesi (ETA) ile belgelenir; ankrajlı sistem bu değerlerle boyutlandırılır.

3. Göz şekli önemli mi?

• Yanlış: Tek bir ürünün föyündeki değerler, tip kodu ya da deney raporu numarası şartnameye kopyalanır. Ürünün adı geçmese de başka bir ürün bu tarifi karşılayamaz. İncelediğimiz 25 yapım işinin 9'unda marka yazılmadan tek bir ürüne ait bir tanıtıcı var: bir deney raporunun numarası, bir tip kodu ya da bir plaka kodu. Marka ya da böyle bir iz taşıyan 10 işin hiçbiri eşdeğer sistemi açıkça kabul etmiyor.
• Eksik: Göz açıklığının neden o ölçüde olduğu; yani tutulacak en küçük parçanın boyutu.
• Doğru: Göz açıklığı için üst sınır yazılır: tutulacak en küçük parçadan küçük olmalıdır. Daha küçük parçalar için ağın altına ince gözlü ikincil ağ ya da erozyon matı eklenir.

Göz şekli ağın davranışını belirler. Altıgen çift bükümlü ağda teller çift bükümle birbirine bağlıdır; bir tel koptuğunda ağ sökülmez. Baklava gözlü yüksek mukavemetli ağların çoğu birbirine geçmiş spiral tellerden örülür ve plaka altındaki kuvvet aktarımına göre tasarlanır. Halka ağda her halka birkaç sarım telden oluşur; halkaların şekil değiştirmesi büyük enerji yutar.

Marka yerine ne yazılacağı: şartnamede marka yerine ne yazılır.

4. Tel kalınlığı mı, dayanım mı?

• Yanlış: "Kalın tel güçlü ağdır" diye düşünülür; tel çapı büyütülerek güvenlik arttırıldığı sanılır.
• Eksik: Telin çekme dayanımı. Aynı çaptaki iki tel çok farklı kuvvet taşıyabilir.
• Doğru: Bir telin taşıyabileceği kuvvet, kesit alanı ile çekme dayanımının çarpımıdır:

2 mm yüksek mukavemetli tel, 3 mm yumuşak çelik telden daha fazla kuvvet taşır. Ağın dayanımı telin dayanımına, çapına ve göz geometrisine birlikte bağlıdır; sonuç ancak ağ deneyinde ölçülür. Altıgen çift bükümlü ağ 2,7–3,0 mm telle yaklaşık 50–65 kN/m çekme dayanımı verir; yüksek mukavemetli ağda aynı tel çapıyla çok daha yüksek değerlere çıkılır. Esas alınan, ürün belgesindeki ölçülmüş değerdir.

5. Yüksek mukavemetli tel ile yumuşak çelik tel

• Yanlış: Halatla desteklenmiş sıradan bir ağ "yüksek mukavemetli ağ" diye sunulur. Örneğin 2,7 mm yumuşak çelik telli altıgen ağa belirli aralıklarla halat eklenir.
• Eksik: Ağı oluşturan telin çekme dayanımı.
• Doğru: Yüksek mukavemetli ağ, ağı oluşturan telin kendisi yüksek dayanımlı olan ağdır (en az 1.770 N/mm²). Halat yükü kendi doğrultusunda taşır; halatlar arasındaki gözlerin dayanımını artırmaz.

6. Hangi belge?

• Yanlış: Yüksek mukavemetli ağ için altıgen ağın standardı EN 10223-3 yazılır. Yüksek mukavemetli ağ tarif eden 8 işin 1'inde ağ altıgen ağ standardına bağlanmış; aynı cümle aynı şablondan gelen 4 işte daha var.
• Eksik: Yüksek mukavemetli ağın değerlendirme belgesi. EAD 230025, bu 8 işin yalnız 2'sinde geçiyor.
• Doğru: Belge ağ türüne göre yazılır: altıgen çift bükümlü ağda EN 10223-3, yüksek mukavemetli ağda EAD 230025'e göre ETA, halka ağ panelinde ISO 17745.

7. Kaplama ve ömür

• Yanlış: Kaplama "ağır galvaniz" gibi standartta karşılığı olmayan bir ifadeyle yazılır.
• Eksik: Ortamın aşındırıcılık sınıfı. İncelediğimiz 25 yapım işinin hiçbirinde yok.
• Doğru: Tel, ağ ve halat EN 10244-2'ye göre çinko ya da çinko-alüminyum (Zn95Al5) kaplanır; sınıf ve kaplama miktarı yazılır. Kaplama, ortamın sınıfına (ISO 9223, C1–CX) ve istenen ömre göre seçilir. İnce tel aynı sınıfta daha az kaplama taşır ve kaybedebileceği çelik de azdır: C1–CX ortamında kaplama ömrü.

Şartnameye ne yazılır?

• Ağın işi: serbest örtüleme, ankrajlı ağ ya da bir sistemin parçası.
• İşlev değerleri: boyuna çekme dayanımı; ankrajlı sistemde DR, PR ve ZR; boyutlandırma hesabı.
• Ağ türüne göre belge: EN 10223-3, EAD 230025'e göre ETA ya da ISO 17745.
• Göz açıklığının üst sınırı: tutulacak en küçük parçaya göre.
• Ortam sınıfı ve istenen ömür; kaplama bunlardan seçilir.
• Ürün adı yerine performans; marka zorunluysa "veya dengi".

Hazır şartname metinleri: yüksek mukavemetli ağla şev stabilizasyonu, altıgen çift bükümlü tel ağ, halka ağ.